Отдел образования, спорта и туризма
администрации Железнодорожного района
Государственное учреждение образования
"Ясли-сад №22 г.Гомеля"

246032, г.Гомель, ул. 50 лет БССР, 9

ПАВАЖАНЫЯ БАЦЬКІ!

У практыку работы нашай дашкольнай установы па

чацвяргам уведзены беларускамоўны дзень.

Просім вас у гэты дзень размаўляць з дзецьмі і дарослымi  на беларускай мове!!!

Рэкамендацыі для бацькоў.

Калі ў дзяцінстве дзіця адчуваў пачуццё жалю да іншага чалавека, радасць ад добрага ўчынку, гонар за сваіх бацькоў, захапленне ад судотыку з выдатным подзвігам, ён набыў эмацыйны вопыт. Тым самым будуць пабудаваны шляху для асацыяцый эмацыйнага характару, а гэта з'яўляецца асновай, падмуркам больш глыбокіх пачуццяў, умовай паўнавартаснага развіцця чалавека.

• Выхаванне маленькага патрыёта пачынаецца з самага блізкага для яго - роднай хаты, вуліцы, дзе ён жыве, дзіцячага саду.

• Звяртайце ўвагу дзіцяці на прыгажосць роднага горада

• У час прагулкі раскажыце, што знаходзіцца на вашай вуліцы, пагаворыце пра значэнне кожнага аб'екта.

• Дайце ўяўленне аб рабоце грамадскіх устаноў: пошты, крамы, бібліятэкі і г.д. Паназірайце за працай супрацоўнікаў гэтых устаноў, адзначце каштоўнасць іх працы.

• Разам з дзіцем прымайце ўдзел у працы па добраўпарадкаванні і азеляненні свайго двара.

• Пашырайце уласны кругагляд

• Вучыце дзіцяці правільна ацэньваць свае ўчынкі і ўчынкі іншых людзей.

• Чытайце яму кнігі пра радзіму, яе героях, пра традыцыі, культуры свайго народа

• Заахвочвайце дзіцяці за імкненне падтрымліваць парадак, прыкладныя паводзіны ў грамадскіх месцах.

 

 Пачынаем размаўляць па-беларуску!

Ветлівасць

Ветлівымі словамі дарослыя і дзеці карыстаюцца амаль штодня. Давайце праверым свае веды і пакажам прыклад ветлівых паводзін дзецям:

Дзякуем

Сардэчна дзякую! Я ўдзячны (удзячна) Вам! Дзякуй за дапамогу! Дзякуй за ўсё!

Просім прабачэння

Прабачце, калі ласка! Я прашу прабачэння! Вельмі шкадую, што нарабіў Вам клопату. Не сярдуйце, так атрымалася. Даруйце, мне вельмі непрыемна.

Радуемся

Вельмі добра! Цудоўна! Выдатна! Вось здорава! Якое шчасце! Вось гэта навіна! Мне вельмі прыемна! Я задаволены (задаволена)! Вы мяне ўзрадавалі! Мне гэта даспадобы! Гэта самая шчаслівая хвіліна ў маім жыцці! Я вельмі рады (рада)!

Жадаем

Жадаю шчасця! Каб Вы здаровы былі і радаваліся! Хай Вас Бог беражэ! Хай Вам шчасціць! Хай будуць здаровы Вашы родныя! Расці дужы (дужая) ды вялікі (вялікая)! Хай здзейсняцца ўсе спадзяванні! Бывайце здаровы, жывіце багата! Добрай дарогі! Хай усё будзе добра! Хай Вам лёс не здрадзіць!

Імёны

Для бацькоў імя сына ці дачкі — самае пяшчотнае і мілагучнае. Кожнае дзіця любіць, каб да яго звярталіся неяк асабліва. Камусьці падабаюцца памяншальныя ласкавыя формы імя, камусьці — толькі поўныя. Дзецям будзе цікава на некалькі хвілін акунуцца ў мінулае нашай краіны і даведацца, якія імёны існавалі раней на Беларусі.

 

 

 

Дзяржаўная сімволіка Рэспублікі Беларусь

     У адпаведнасці з артыкулам 19 Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь сімваламі Рэспублікі Беларусь як суверэннай дзяржавы з'яўляюцца яе дзяржаўны сцяг, Дзяржаўны герб і Дзяржаўны гімн. Прававое рэгуляванне, парадак выкарыстання і апісанне дзяржаўных сімвалаў Рэспублікі Беларусь, устаноўленых Канстытуцыяй Рэспублікі Беларусь, вызначаецца законам Рэспублікі Беларусь ад 5 ліпеня 2004 г. № 301-З "аб дзяржаўных сімвалах Рэспублікі Беларусь".

Дзяржаўны сцяг Рэспублікі Беларусь

   Дзяржаўны сцяг Рэспублікі Беларусь з'яўляецца сімвалам дзяржаўнага суверэнітэту Рэспублікі Беларусь, уяўляе сабой прамавугольнае палотнішча, якое складаецца з двух гарызантальна размешчаных каляровых палос: верхняй-чырвонага колеру шырынёй у 2/3 і ніжняй-зялёнага колеру ў 1/3 шырыні сцяга. Каля тронка вертыкальна размешчаны беларускі нацыянальны арнамент чырвонага колеру на белым полі, які складае 1/9 даўжыні сцяга. Стаўленне шырыні сцяга да яго даўжыні-1: 2. Сцяг мацуецца на дрэўку (флагштоку), якое афарбоўваецца ў залацісты (охра) колер. Пры цырымоніях і іншых урачыстых мерапрыемствах Дзяржаўны сцяг Рэспублікі Беларусь выкарыстоўваецца з наканечнікам ромбападобнай формы з выявай пяціканцовай зоркі, аналагічнай яе выяве на Дзяржаўным гербе Рэспублікі Беларусь. Наканечнікі вырабляюцца з металу жоўтага колеру.

Дзяржаўны герб Рэспублікі Беларусь

    Дзяржаўны герб Рэспублікі Беларусь з'яўляецца сімвалам дзяржаўнага суверэнітэту Рэспублікі Беларусь. Дзяржаўны герб Рэспублікі Беларусь уяўляе сабой размешчаны ў сярэбраным полі зялёны контур Дзяржаўнай мяжы Рэспублікі Беларусь, накладзены на залатыя прамяні ўзыходзячага над зямным шарам сонца. Уверсе поля знаходзіцца пяціканцовая чырвоная зорка. Герб апраўлены вянком з залатых каласоў.

   

Дзень яднання народаў Беларусі і Расіі

     Для развіцця чалавецтва, падтрымання прагрэсу неабходна будаваць сяброўскія ўзаемаадносіны паміж дзяржавамі і народамі. Палітыка добрасуседства выключае вайны, супрацьстаяння і канфлікты. Яна дазваляе аб'ядноўваць намаганні для вырашэння шэрагу важных праблем у сферы аховы здароўя, бяспекі, эканомікі, навукі, адукацыі. Для стварэння ўмоў і распаўсюджвання ідэй, якія спрыяюць аб'яднанню нацый, заснаваны свята - Дзень яднання народаў Беларусі і Расіі. Адзначаецца ён 2 красавіка.

     Ва ўрачыстасцях прымаюць удзел палітычныя дзеячы, дыпляматы, афіцыйныя асобы дзяржаў, прадстаўнікі ўрадаў, людзі, якія маюць дачыненне да станаўлення незалежнасці краін. Да мерапрыемстваў далучаюцца актывісты дабрачынных і грамадскіх арганізацый.

     Свята бярэ пачатак з падпісання ў Маскве дагавора «Аб утварэнні Супольнасці Расіі і Беларусі» 2 красавіка 1996 года прэзідэнтамі Расіі і Беларусі: Барысам Ельцыным і Аляксандрам Лукашэнкам. У гонар знамянальнай падзеі заснавалі ўрачыстыя мерапрыемствы. Іх мэта – прапагандаваць ідэі аб'яднання народаў дзвюх дзяржаў.

     У гэты дзень прадстаўнікі Расеі і Беларусі абменьваюцца віншаваннямі. Праходзяць пасяджэнні, канферэнцыі, асветніцкія лекцыі, акцыі. Ладзяцца святочныя канцэрты. Высокапастаўленыя чыноўнікі выступаюць з дакладамі аб надзённых праблемах. Узнагароджваюцца дзеячы, якія ўнеслі істотны ўклад у станаўленне міжнародных узаемаадносін. У эфіры сродкаў масавай інфармацыі паказваюць праграмы аб гісторыі развіцця дзяржаў.




“Методыка навучання, правядзення і выкарыстання беларускіх народных гульняў у дашкольнай установе”

 

Спіс выкарыстанай літаратуры

Дубініна, Дз. М. Мая родная старонка. Мн., 2000

          Методыка навучання дзяцей дашкольнага ўзросту беларускім рухавым гульням мае свае спецыфічныя асаблівасці ў залежнасці ад ўзросту дзяцей.

          Па-першае, падбіраючы гульню, педагог ці кіраўнік фізічнага выхавання павінен звярнуцца да вучэбнай  праграмы  дашкольнай адукацыі, у  якой спіс гульняў складзены з улікам агульнай рухавай падрыхтоўкі дзяцей пэўнага ўзросту і накіраваены на вырашэнне  пэўных  задач. Рухавы змест гульняў павінен адпавядаць умовам іх правядзення. Важна ўлічваць  пару года і надвор`е.

Па-другое, выбар гульні вызначае яе месца ў рэжыме дня. На першай прагулцы мэтанакіраваны гульні больш дынамічныя, на другой - гульні розныя па рухавай характэрыстыцы. Да пачатку гульні трэба зрабіць разметку пляцоўкі, падрыхтаваць патрэбнае абсталяванне і атрыбутыку.

Па- трэцяе, збор дзяцей на гульню неабходна праводзіць у тым месцы пляцоўкі, адкуль будуць пачынацца гульневыя дзеянні. Збор павінен праходзіць хутка і цікава, таму трэба прадумаць прыемы і пастаянна іх змяняць. Арганізацыя дзяцей на гульню патрабуе ад педагога вялікай знаходлівасці. Асабліва важна выклікаць цікавасць да гульні ў самым пачатку. Часам гэтыя прыемы супадаюць з прыемамі збору дзяцей. Вялікі эфект дае абыгрыванне атрыбутаў.

Старэйшыя дзеці любяць і ўмеюць гуляць. З імі можна дамовіцца аб месце і сігнале збору на прагулку. На гульневай пляцоўцы іх збіраюць пры дапамозе заклікалачкі. Па даручэнні педагога пэўныя дзеці збіраюць астатніх у назначаны час. У гэтай групе прыемамі арганізацыі выступаюць песенькі, вершыкі, загадкі.

Па-чацвертае, тлумачэнне правілаў гульні павінна быць кароткім, зразумелым, эмацыянальным, цікавым.

Выбар гульні залежыць ад педагагічнай задачы, а таксама фізічнай падрыхтоўкі дзяцей, іх стану здароўя. Педагог расказвае змест гульні, паказвае, як трэба выконваць тыя ці іншыя дзеянні, пры дапамозе пытанняў паўтарае з дзецьмі правілы, каб пераканацца, што ўсе зразумелі.Для двухгадовых дзяцей няма папярэдняга тлумачэння гульні. Яно вядзецца паэтапна, ў ходзе гульневых дзеянняў. У старэйшых  групах папярэдняе тлумачэнне адбываецца з ўлікам узроставых псіхалагічных магчымасцей дзяцей. Гэта вучыць іх планаваць свае дзеянні. Вельмі важнай з`яўляецца паслядоўнасць тлумачэння:

  • Назва гульні і яе задумы
  • Кароткі змест
  • Правілы
  • Напамін рухаў (пры неабходнасці)
  • Раздача роляў
  • Раздача атрыбутаў
  • Размеркаванне гуляючых на пляцоўцы
  • Пачатак гульневых дзеянняў

      Нельга пачынаць тлумачэнне гульні з назначэння дзяцей на галоўныя ролі або раздачы атрыбутаў, бо спадзе ўвага да інструкцый, пачнецца збой гульневых дзеянняў.

       Калі есць у гульні словы, то спецыяльна развучваць іх не трэба- дзеці іх запамінаюць падчас гульні. Калі яна знаемая, тады з дапамогай пытанняў удакладняюцца пэўныя моманты.

        У гульні ролі адзначаюць паводзіны дзяцей. Вядучыя ролі заўседы прывабныя. Размеркаванне роляў выкарыстоўваецца як момонт для выхавання паводзін дзяцей. Выбар на галоўную ролю ўспрымаецца як узнагарода . Педагог павінен сачыць за рухамі дашкольнікаў:заўважаць доюбрае выкананне рухаў, паказваць лепшы спосаб дзеяння, дапамагаць асабістым прыкладам.

Вызначыць тых, хто водзіць у гульні, можна рознымі спосабамі, але асноўнымі з`яўляюцца наступныя:

  1. “Брацца за палку”: рука да рукі; хто накрые канец палкі, той і будзе вадзіць.
  2. “Канацца”: гульцы становяцца  ў шарэнгу каля лініі, ставяць палку на ступню і рэзкім узмахам нагі кідаюць яе як мага далей. Той удзельнік гульні, палка якога ўпала далей за ўсіх,-вядучы.
  3. “Лічыцца”: адзін гулец чытае лічылку і пры кожным слове па чарзе паказвае на ўдзельнікаў. На каго прыпадзе апошняе слова, той і водзіць.
  4. “Дамаўляцца”: вядучага выбіраюць з ліку найбольш вопытных.
  5. “У якой руцэ прадмет”: адзін з гуляючых за спіной хавае у адной руцэ прадмет, другому прапануецца ўгадаць. Угадаўшы-водзіць.
  6. “Чыя саломінка карацейшая (або даўжэйшая)?”: верхнія канцы трэба зраўняць, а ніжнія схаваць ў руцэ. Хто выцягне кароткую (ці доўгую) палачку, той і пачынае гульню.

Для выбара вядучага таксама можна выкарыстаць гульні “Пярсценак, пярсценак”, “Стрэлка”, “Патэльня, ідзі сюды”.

          Заўважым, што калі гульня праводзіцца з дзецьмі першай малодшай групы , то педагог сам прымае ў ей удзел: выкнвае як галоўную, так і другасную ролю. Трохгадовым дзеткам можна даручыць выкананне галоўнай ролі. У групах старэйшых групах кіраўніцтва апасродкаванае: кіраўнік можа прымаць удзел у гульні, калі яна новая або па ўмовах гульні не хапае пары.

Педагог павінен бачыць дзеянне кожнага дзіцяці. Бадзерым тонам, дзейсным удзелам ен падтрымлівае ў дзяцей радасны настрой, заахвочвае праяўленне рашучасці, смеласці, знаходлівасці, ініцыятывы, стрымлівае празмерна актыўных дзяцей, падбадзервае тых , хто адстае, папярэджвае магчымыя выпадкі недабразычлівасці. Для стымуляцыі ходу гульні ен можа прыняць у ей удзел як звычайны гулец, стога выконваючы правілы. У рэдкіх выпадках кіраўнік можа ўзяць на сабе адказную ролю і паказаць, як трэба выконаць дзеянні, або калі неабходна надаць гульні жвавасць, эмацыянальнасць.

У першай малодшай  групе  вынік гульні павінен быць аптымістычным, кароткім і канкрэтным. Абавязкова малых трэба пахваліць. У сярэдняй і старэйшай групах адзначаюць тых, хто правільна выконваў рухі, праяўляў хуткасць, спрытнасць.Называюць і тых дзяцей, якія парушалі правілы, памылкова выконвалі рухі. Заўвагі робяцца карэктна, ў дабразычлівай форме. Да абмеркавання праведзенай гульні далучаюцца ўсе дзеці. Гэта прывучае іх да аналізу сваіх учынкаў, садзейнічае больш добраму выкананню правілаў і рухаў.

Падвядзенне вынікаў гульні павінна выклікаць жадане ў дзяцей у наступны раз атрымаць лепшыя вынікі.

Каб павялічыць эфектыўнасць рухавых гульняў, можна: выбраць 2-3 вядучых, павялічыць працягласць інтэнсіўных рухаў ў гульнях з ухіленнем, адлегласць бегу ў гульнях з перабежкамі, змяніць сігнал, увесці “выручалкі”, ускладніць правіла і г.д.

Беларускія народныя гульні могуць стаць асноўным матэрыялам для правядзення спартыўных святаў у дашкольнай установе. Часцей за ўсе спартыўны змест святаў узгадняецца з сезоннымі з’явамі (“Вяселая  зіма”, “Спартыўнае лета”) і г.д. Першая частка свята падаецца ў форме спартыўнага парада, які пачынаецца агульным шэсцем дзяцей, падзеленных на каманды. Рухі дзяцей ў спалучэнні з песнямі, вершамі выклікаюць высокі эмацыянальны ўздым. Праграма павінна складацца так, каб ў гульнях, спартыўных практыкаваннях актыўна ўдзельнічалі ўсе. Вельмі ажыўляе свята выкананне практыкаванняў з прадметамі. Гэтыя нумары рыхтуюцца загадзя на фізкультурных і музычных занятках. Акрамя гульняў і практыкаванняў, у сцэнарыі могуць быць уключаны лічылкі, песні, вершы, загадкі фізкультурнай тэматыкі.

 

Пятро, Пятро,                                                              Раз, два, тры чатыры,

Падай вядро.                                                                  Ката грамаце вучылі:

Карове піць-                                                                   Не чытаць, не пісаць,

Табе вадзіць.                                                                  А за мышкамі скакаць.

 

Пасярод двара стаіць гара,                                          Маленькі шарык

Спераду вілы, ззаду мятла.                                          Пад лаўкаю шарыць.

                             (Карова)                                                             (Мышка)           

Што гэта за вочы:                                                        Лег вусаты, а ўстаў гарбаты.

Адно свеціць удзень,                                                                         (Кот)

А другое –уночы.

   (Сонца і месяц)

 

Можна прадугледзець некалькі сюрпрызных момантаў: з’яўленне казачнага, міфалагічнага героя, смачныя пачастункі. Невялікія сюрпрызы папярэднічаюць чарговаму нумару праграмы. Поспех свята ва многім залежыцть ад вядучага. Ен задае тон святу.

Святы можна арганізаваць на пляцоўках, лузе, у парках, скверы.

Пры правядзенні спартыўных святаў дзецям даюцца вялікія магчымасці для праяўлення спрытнасці, сілы, кемлівасці. Удзел у іх садзейнічае  выхаванню пачуццяў калектывізму.

Фізічная актыўнасць у спалучэнні з фальклорам далучае дзяцей да беларускай нацыянальнай культуры і арганічна ўключаецца ва ўсе мерапрыемствы па аздараўленні дзяцей дашкольнай установы. Асобна трэба адзначыць народныя святы Каляды, Масленіца, Купалле, “Кірмашы”, які немагчыма ўявіць без гульняў, забаў, народных танцаў.Займальнасць, вобразнае слова, гульні робяць іх яркімі, запамінальнымі, ствараюць добры, вяселы настрой у дзяцей, выклікаюць цікавасць і жаданне выкарыстоўваць гульні ў самастойнай гульневай дзейнасці.

Трэба звярнуць асобую ўвагу на своеасаблівую форму арганізацыі і правядзення фізкультурна-аздараўленчай працы з дзецьмі- спартыўна-тэатралізаваную забаву, якая дазваляе выхоўваць нацыянальную самасвядомасць дзяцей сродкамі рухавай дзейнасці.

Гэтая форма мае адметныя асаблівасці:

  • у межах гэтай дзейнасці ў цікавай для дзяцей форме замацоўваюцца асноўныя віды рухаў, нетрадыцыйныя віды гімнастыкі;
  • акцэнтуецца ўвага на нацыянальныя асаблівасці гульневай дзейнасці;
  • шырока выкарыстоўваюцца малыя літаратурныя формы беларускай народнай творчасці (забаўлянкі, песенькі, вершыкі);
  • рэалізуюцца ў практычнай дзейнасці сучасныя нетрадыцыйныя віды аздараўленчай гімнастыкі (аэробіка, лагарытміка, пальчыкавыя гульні);
  • актыўна выкарыстоўваецца  нестандартнеае абсталяванне (фітболы, слядочкі, бутафорскія вянкі, збанкі);
  • у структуру кожнай спартыўна-тэатралізаванай забавы ўключаецца комплекс рухавых беларускіх гульняў, розных па інтэнсіўнай характарыстыцы;
  • на працягу ўсей забавы назіраецца вялікая моўная актыўнасць дзяцей;
  • дзеці выкарыстоўваюць набыты рухавы вопыт у нестандартных гульневых абставінах, звязаных адзіным казачным сюжэтам.

Педагог ці кіраўнік фізічнага выхавання павінен імкнуцца больш шырока выкарыстоўваць і знаеміць дзяцей з беларускімі народымі гульнямі, але трэба ўлічваць і індывідуальныя магчымасці дзяцей. Фізічна слабых з некаторай затрымкай рухальнага развіцця неабходна ўцягваць у даступныя ім гульні, ускладняючы змест паступова. Складаныя гульні прапаноўваюць больш падрыхтаваным дзецям. Гэта дасць магчмасць зрабіць беларускія нацыянальныя гульні даступным сродкам выхавання дзяцей.

 Выкарыстанне беларускіх народных гульняў дапаможа узбагаціць беларускі слоўнік дзяцей і выхаваць патрыятызм дашкольнікаў.




Кансультацыя

Білінгвістычная асоба ва ўмовах дашкольнай установы

Падрыхтавала выхавальнік вышэйшай катэгорыі я/с №22 Краўцова С.Р.

 

Дашкольны ўзрост з'яўляецца самым спрыяльным перыядам для актыўнага маўленчага развіцця чалавека. Менавіта ў гэты час адбываецца фарміраванне вуснай мовы i навыкаў маўленчых зносін - асновы для станаўлення дзіцяці як асобы.

Аднак чалавек, які жыве ў грамадстве, дзе актыўна функцыянуюць дзве дзяржаўныя мовы (руская i беларуская), сутыкаецца з праблемай білінгвізму (двухмоўя). Гэта азначае, што акрамя мовы, на якой размаўляюць бацькі i суседз1, вядзецца навучанне i выхаванне ў дашкольнай установе. Маленькі чалавек на працягу свайго развіцця павінен засвоіць другую мову.

Для вялікай колькасці дзяцей такой мовай з'яўляецца беларуская. Ёй яны авалодваюць не ў сям'і, не ў працэсе актыўных зносін з блізкімі людзьмі, а ва ўмовах спецыяльна арганізаванага навучання. У сувязі з гэтым узрастае роля дашкольнай установы, на якую ўскладваецца адказнасць не толькі за развіццё камунікатыўных навыкаў у дзіцяці, але за фарміраванне сродкамі мовы нацыянальнай самасвядомасці, за перадачу літаратурнай спадчыны, культурных традыцый, назапашаных беларускім народам на працягу гісторыi свайго існавання.

Задача ўскладняецца тым, што многія дзеці не толькі не ўмеюць размаўляць па-беларуску, - не разумеюць мовы.

Такім чынам, перад дашкольнай установай, з аднаго боку, паўстае праблема фарміравання білінгвістычнай асобы, а з другога - існуюць аб'ектыўныя цяжкасці па яе вырашэнні.

Адной з прычын нізкай эфектыўнасці навучання дашкольнікау беларускай мовы у рускамоўным дзіцячым садзе з'яўляецца недахоп часу, адведзенага праграмай на арганізацыю адпаведных заняткаў. Выхавальніку вельмі складана ажыццявіць патрабаванні, акрэсленыя нарматыўнымі дакументамі.

Удасканаленне мэтадаў i прыёмаў у дадзенай сітуацыі не вельмі павялічвае эфектыўнасць навучання. Тлумачэнне гэтаму можна знайсці ў псіхафізіялагічных асаблівасцях чалавека. Эксперыментальна даказана, што 70 % лексічнага матэрыялу забываецца, кaлi заняткі па мове праводзяцца адзін раз у тыдзень.

Чым лепш развіты ў дзяцей такія віды маўленчай дзейнасці, як слуханне i гаварэнне, тым больш паспяхова адбываецца развіццё камунікатыўных здольнасцей, а ў далейшым - авалоданне дзецьмі навыкамі чытання i пісьма.

Важна таксама ўлічваць сензітыўныя перыяды развіцця дзіцящ. Вядомы педагог Ш.А.Аманашвілі лічыць, што ў кожнага чалавека icнye прыроджаны механізм, дзякуючы якому ён з лёгкасцю засвойвае фанетыку, лексіку i граматыку другой мовы. Аднак гэты механізм, на думку вучонага, актыўна дзейнічае толькі на працягу першых васьмі гадоў жыцця дзіцяці. Гэта значыць, што фарміраванне білінгвістычнай асобы неабходна пачынаць як мага раней.

Пры гэтым варта мець на ўвазе i другое: блізкароднаснасць моў не толькі не аблягчае працэс ix засваення, але i з'яуляецца ў пэўнай ступені стрымліваючым фактарам.

AHAJIIЗ СІТУАЦЫІ, якая склалася ў Беларусі ў сувязі з засваеннем у дзіцячым узросце дзяржаўных моў, прыводзіць да думкі аб неабходнасці стварэння такой адукацыйнай мадэлі, якая б забяспечыла дзецям неабходную білінгвістычную падрыхтоўку. Сутнасць яе заключаецца ў паралельным (адначасовым) навучанні дашкольнікаў, пачынаючы з трохгадовага ўзросту, дзвюм мовам. Гэта значыцъ, што нi руская, нi беларуская мова не павінны дамінаваць у працэсе навучання i выхавання дашкольнікаў ва ўмовах дашкольнай установы. Парытэт у выкарыстанні моў мяркуецца забяспечыць стварэннем неабходных арганізацыйных умоў: выхавальнікі груп працуюць у розным моўным рэжыме. Адзін гаворыць з дзецьмі па-руску, другі - па-беларуску. Пры гэтым галоўным выступае прынцып: адзін чалавек - адна мова.

Вялікі ўклад у развіццё тэорыі i практыкі праблем навучання беларускай мовы дашкольнікаў у сітуацыі білінгвізму ўнесла Н.С.Старжынская. Для выха­вальнікаў ею падрыхтаваны шэраг дапаможнікаў з прыкладнымі канспектамі занаткаў, якія змяшчаюць метадычныя парады, цікавы дыдактычны матэрыял.

Аналіз сітуацыі, якая склалася ў рэспубліцы, вывучэнне псіхолага-педагагічнай i метадычнай лігаратуры па праблеме двухмоўя прывялі нас да думкі аб неабходнасці арганізацыі двухэтапнага навучання дзяцей ва ўмовах дашкольнай установы.

На першым этапе фарміравання беларускага маўлення павінна стаць развіццё навыкаў слухання. У гэты перыяд дзіцяці спяваюць калыханкі, расказваюць забаўлянкі, вершы, казкі, суправаджаючы маўленне эмацыянальнымі жэстамі i мімікай, шырока выкарыстоўваючы лялькі, цацкі, малюнкі. Тым самым развіваецца ўменне ўспрымаць звёрнутую да дзіцяці мову, ствараюцца ўмовы для фарміравання пасіўнага слоўнка.

Другі этап характарызуецца арганізацыяй дзейнасці для актывізацыі маўлення, адбываецца пераход ад пасіўнага да самастойнага гаварэння.

Эфектыўнасць працы выхавальнікаў у дадзены перыяд будзе залежаць ад пабудовы заняткаў у адпаведнасці з заканамернасцямі засваення другой мовы i дыдактычнымі патрабаваннямі. Неабходна мець на ўвазе, што другая мова засвойваецца тады, калі:

•       развіты маўленчы апарат;

•       сфарміравана здолънасць разумецъ лексічныя i граматычныя значэнні;

•       icнye апора на папярэдні маўленчы вопыт;

•       улічваюцца  ўзроставыя   i   індывідуальныя   асаблівасці  маўленчага развіцця дзіцяці;

•       створаны ўмовы для фарміравання станоўчай матывацыі ў адносінах да засваення мовы.

СЁННЯ у псіхолага-педагагічнай літаратуры шмат пішацца аб неабходнасці навучання i выхавання ў адпаведнасці з прыродай дзіцячага развіцця. Гэта варта улічваць найперш пры адборы дыдактычнага матэрыялу. Чаму аддаць перавагу - прозе ці вершу? Класік дзіцячай літаратуры, вялткт знаўца дашкольнай псіхалогіі К.І.Чукоўскі сцвярджае, што любая рыфма дастаўляе маленькаму чалавеку асаблівую радасць, што яна з'яўляецца прадуктам нястомнай работы дзіцяці над сваім галасавым апаратам, дзякуючы якому цяжкая работа ўспрымаецца як гульня.

У сувязі з гэтым у дапаможніку “Скажы па-беларуску” прапануецца пераважна той матэрыял, у якім ёсць рытм i рыфма. Каб засвоіць сказ "Мяне завуць ...(iмя)", неабавязкова дзесяць разоў яго паўтараць. Можна проста сказаць чыстагаворку:

Не-не - завуць мяне,

Уць, уць – мяне завуць.

Таму вельмі важна, каб дзіця рухалася: падскоквала, пляскала ў далоні, прысядала, тупала ножками. Яно таксама адпаведае прыродным асаблівасцям дашкольнікаў. Менавіга ў гэтым узросце i ўзнікаюць першыя спробы вершатворчасці.

Навучанне ў руху адпавядае i важнай тэндэнцыі сучаснай адукацыі - распрацоўкі i ўкараненню здароўезберагаючых тэхналогій. Дзіця, якое можа рэалізаваць на занятках i ў гульнях, эмацыянальных выбухах, не стоміцца, не адчуе той перагрузкі, якая часта суправаджае працэс навучання.

Вельмі важна развіваць маўленчы апарат дашкольніка, адказны за моварухальныя i слыхавыя адчуванні. Неабходна навучыць дзіця адрознівацъ рускае i беларускае гукавымаўленне.

Прынцып навучання ў руху рэалізуецца i праз арганізацыю практыкаванняў для ўдасканалення дробнай маторыкі.

Неабходна імкнуцца, каб пальчыкавыя гульні праводзіліся ў спалучэнні рухаў з маўленнем дзяцей. Прагаворванне вершаваных радкоў адначасова з pyxaмi садзейнічае развіццю слыхавога ўспрымання, развівае здольнасцъ разумець змест вершаванага тэксту, адчуваць яго рытм. У выніку гэтага маўлення дзяцей становіцца больш упэўненым, дакладным, эмацыянальным.

ПРЫ НАВУЧАННІ другой мове важна улічваць таксама прынцып мінімізацыі моўнага матэрыялу.

Напрыклад, пры вывучэнні тэмы "Посуд" дзеці павінны былі засвоіць словы міска, талерка, шклянка, граматычныя канструкцыі у місцы, у шклянцы, на талерцы, навучыцца вымаўляць гэтыя словы для таго, каб сфарміраваць звязнае выказванне. У выніку праведзенай работы стала магчымай арганізацыя сітуатыўнага дыялогу: "Што знаходзіцца ў тваёй місцы (шклянцы? на талерцы?). - У маёй місцы суп (боршч). У маёй шклянцы гарбата (кампот, кісель і г.д.)." Пры гэтым правільныя выказванні дзяцей замацоўваюцца ў свядомасці, набываецца здольнасць запамінаць традыцыйнае спалучэнне моўных адзінак у патоку мовы, а гэта значыцъ, засвойваць норму літаратурнага маўлення.

Прынцып мінімізацыі моўнага матэрыялу не супярэчыць выкарыстанню на занятках тэкстаў з незнаёмай лексікай. Па дадзеных А.Я.Супруна, у беларускай мове толью 10-20 % слоў поўнасцю адрозніваюцца ад адпаведнай рускай лексікі. Гэта дазваляе дзецям у пэўнай ступені разумець выхавальніка. Незнаёмыя словы, якія нясуць ключавую сэнсавую нагрузку, варта тлумачыць праз кантэкст, у працэсе чытання або расказвання, абапіраючыся на лексічнае акружэнне.

Арганізацыя на занятках дыялогу - таксама неабходная ўмова навучання. Лепш за усё, калі маўленчай дзейнасцю будзе ахоплена як мага больш дзяцей, таму мы прапануем калектыуныя гульні, харавыя адказы, драматызацыю невялікіх творау, дзе кожнае дзіця атрымлівае ролю.

Усё гэта спрыяе стварэнню той эмацыянальнай атмасферы, якая неабходна для фарміравання станоўчай матывацыі ў дзяцей, без якой навучанне ператвараецца ў цяжкую нецікавую працу.

Праблема фарміравання білінгвістычнай асобы ва ўмовах дашкольнай установы даволі складаная. Яе вырашэнне залежыць ад сумесных намаганняў навукоўцаў, практыкаў, бацькоўскай грамадскасці. Рэалізацыя дадзенага праекта магла б стаць важным звяном ідэйна-патрыятычнага выхавання падрастаючага пакалення.


 

 

                    Сайт Президента РБ  Администрация ЖД района г.Гомеля Отдел образования, спорта и туризма ЖД района г.Гомеля